مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

بررسی و نقد کاربست قرائن در رهیافت‌های قرآن‌پژوهانة جریان فمینیسم اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
2 استاد یار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم. دانشکده تفسیر و معارف قرآن قم
چکیده
مسئله اصلی این پژوهش آن است که شناخت درست و بجا از قرائن تفسیری، نقش تعیین‌کننده‌ای در درک دقیق آیات دارد و کم‌توجهی به آن می‌تواند منجر به تفسیرهای نادرست و تحمیل آرای شخصی مفسر شود. ازاین‌رو مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و باهدف تمرکز بر سه قرینۀ تفسیری سیاق، روایات و فضای نزول، به نقد روش‌شناختی تفسیرهای فمینیستی قرآن می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفسران این جریان، باوجود ادعای وفاداری به روح قرآن، در عمل با بی‌اعتنایی به قرائن متصل و منفصل، دچار تفسیربه‌رأی ایدئولوژیک شده‌اند. در نتیجه این پژوهش، با تحلیل عینی نمونه‌های تفسیری آمنه ودود، سعدیه شیخ و اسما بارلاس نشان داده می‌شود که غفلت از سیاق، انکار روایات معتبر و تحویل‌گرایی تاریخی، به گسست از اصول تفسیر صحیح و تحمیل پیش‌فرض‌های فمینیستی بر قرآن انجامیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فهرست منابع

قرآن کریم (۱۳۹۳ش)، ترجمه: محمدمهدی فولادوند، چاپ دوم، تهران: پیام عدالت.
الف) فارسی
1.    بابایی، علی‌اکبر (1379ش)، قواعد تفسیر قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.       
2.    بابایی، علی‌اکبر (1381ش)، مکاتب تفسیری، تهران: انتشارات سمت.
3.    بابایی، علی‌اکبر (1390ش)، روش‌شناسی تفسیر قرآن، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
4.    بارلاس، اسما (1392ش)، «بازخوانی متن مقدس از منظر زنان: نفسیر آمنه ودود از قرآن»، ترجمه: مهرداد عباسی و متینه سادات موسوی، آینه پژوهش، ش139، ص3-21.
5.    پارسا، فروغ (1394ش)، «قرائت زن‌گرایانه از قرآن»، پژوهش‌نامه زنان، شماره چهارم، ص۵۱ـ۷۱.
6.    جوینی، عبدالملک‌بن‌عبدالله (1418ق)، البرهان فی أصول الفقه، بیروت: دار الکتب العلمیۀ.
7.    حسینی، مریم سادات (1395ش)، «نقدی بر کتاب قرآن و زن، نگاشته آمنه و دود»، نشریه گلستان قرآن، ش9، ص23ـ25.
8.    داودی لیمونی، سعید و اسدالهی، اعظم (1401ش)، «نقد آرای آمنه ودود در تفسیر آیات حجاب (عفاف‌گرایی و حجاب‌گریزی)»، نشریه قرآن‌پژوهی خاورشناسان، پاییز و زمستان، ش33، ص10-38.
9.    دهخدا، علی‌اکبر (1377ش)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
10.     رجبی، محمود ‌(١٣٨٣ش)، روش تفسیر قرآن، قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.
11.     رضایی اصفهانی، محمدعلی (1385ش)، پرسش‌ها و پاسخ‌های قرآنی، قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
12.     رضایی اصفهانی، محمدعلی (1392ش)، درسنامه مبانی و قواعد تفسیر، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
13.     رضایی اصفهانی، محمدعلی (1392ش)، منطق تفسیر قرآن، چاپ سوم، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
14.     رضایی آدریانی، ابراهیم و همکاران (1403ش)، «نقش قرائن در تفسیر علمی آیات باتکیه‌بر آثار آیت‌الله جوادی آملی»، نشریه معارج، ش1، ص35ـ72.
15.     مصباح یزدی، محمدتقی (1394ش)، قرآن‌شناسی، چاپ ششم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
16.     معرفت، محمدهادى (1381ش)، علوم قرآنی، چاپ اول، قم: ‌موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید.
17.     معین، محمد (1388ش)، فرهنگ معین، چاپ سوم، تهران: انتشارات امیر کبیر.
18.     مکارم شیرازی، ناصر (1387ش)، دایرۀ المعارف فقه مقارن، چاپ دوم، قم: مدرسه الامام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع).
19.     میرخانی، عزت‌السادات و دیگران (1393ش)، «تطور روش‌شناختی در جریان موسوم به فمینیسم اسلامی»، مطالعات جنسیّت و خانواده، ش3، ص169ـ204.
20.     ودود، آمنه (1400ش)، قرآن و زن، ترجمه: اعظم پویا و معصومه آگاهی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات حکمت.
ب) عربی
1.    ابن‌خلدون، عبدالرحمان (1363ش)، تاریخ العبر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
2.    ابن‌عربی، محمدبن‌علی (بی‌تا)، الفتوحات المکیه، بیروت: آل‌البیت((ع)).
3.    ابن‌فارس، احمد (1404ق)، معجم مقاییس اللغه، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
4.    ابن‌کثیر، اسماعیل (1419ق)، تفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه‏.
5.    ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414ق)، لسان العرب‏، چاپ سوم، بیروت: ‏دار صادر.
6.    بدری، تحسین (١۴٢٨ق)، معجم مفردات اصول الفقه المقارن، تهران: المشرق للثقافه و النشر.
7.    حکیم، محمدتقی (1418ق)، الاصول العامه للفقه المقارن، قم: مجمع جهانی اهل‌بیت((ع)).
8.    خویی، سیدابوالقاسم (بی‌تا)، البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة إحیاء آثار الامام الخویی.
9.    راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن،‏ چاپ اول، بیروت: ‏دار القلم‏.
10.     رشید رضا، محمد (1414ق‏)، تفسیر المنار، چاپ اول، بیروت‏: دار المعرفه.
11.     زمخشری، محمود (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏، چاپ سوم، بیروت: دار الکتاب العربی.
12.     صدر، سیدمحمدباقر (بی‌تا)، بحوث فی علم الاصول، قم: دار الهدی.
13.     طباطبایى، سیدمحمدحسین (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات.
14.     طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1367ش)، تفسیر جامع الجامع، تصحیح: ابوالقاسم گرجی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
15.     فاکر میبدی، محمد (1385ش)، قواعد التفسیر لدی الشیعۀ و السنۀ، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیۀ.
16.     مصطفوی، حسن (1416ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
17.     مظفر، محمدرضا (1415ق)، اصول الفقه، چاپ دوم، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
 
ج) انگلیسی
1.        Ali, Kecia (2012), Just say yes, In: A jihad for justice, USA: 48HrBooks.
2.        Badran, Margot (2002), Feminism and the Qur’an, In: Encyclopedia of Quran, Boston: Leiden.Barlas, Asma(2002), Believing women in Islam, Austin: university of Texas press.
3.        Barlas, Asma (2006), "Women’s Readings of the Quran," in The Cambridge Companion to the Quran, edited by Jane Dammen McAuliffe, USA: Cambridge University Press.
4.        Giddens, Anthony (2009), Sociology, Cambridge: Polity Press.
5.        Hammer, Julian and Safi, Omid(2013), Studing American Muslim Women, Religious Authority and Activism. Cambridge, Cambridge university press
6.        Roded, Ruth (2006), Women and the Qur’an, In: Encyclopedia of Quran, Boston: Brill, Leiden.
7.        Shaikh, Sa’diyya (2004), “Knowledege, Women and Gender in the Hadith”, Islam and Christian-Muslim Relations, vol. 15, No. 1.
8.        Shaikh, Sa’diyya (2012), Sufi Narratives of Intimacy: Ibn ‘Arabi, Gender, and Sexuality, North Carolina, The University of North Carolina Press.
9.        Wadud, Amina (1999), Qurʼan and woman: Rereading the sacred text from a woman's, perspective. New York: Oxford University Press
10.     Wadud, Amina (2006), Inside The Gender Jihad: Women’s Reform in Islam (Islam in the Twenty-First Century), Oxford, Oneworld Publications.