مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

پیامدهای تساوی جنسیتی بر خانواده در اعلامیه اینچئون از منظر فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مؤسسه آموزش عالی مجتهده امین(ره).اصفهان
2 هیئت علمی دانشگاه آزاد نجف آباد
10.22034/iswf.2025.481020.1938
چکیده
مسئله اصلی این پژوهش، بررسی این موضوع که مقصود اعلامیه اینچئون از تساوی جنسیتی چیست؟ و ازنظر فقه‌ امامیه، چه‌ آثاری بر خانواده دارد؟ اعلامیه اینچئون، الگویی آموزشی با رویکرد تساوی جنسیتی است که در سپتامبر 2015م در شهر اینچئون کره جنوبی با عنوان «سند توسعه‌ پایدار»، توسط دولت‌های جهان به تصویب رسید. هدف پنجم این اعلامیه، تساوی جنسیتی در امور اجتماعی و خانواده است. مقاله حاضر به روش‌ توصیفی- ‌تحلیلی، موضوع تساوی جنسیتی را با رویکرد فقه‌ امامیه و پیامد‌های آن در خانواده بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن‌ است که فقه در مقام انسانیت، همه را مساوی می‌بیند، اما تساویِ مطرح‌شده در وظایف، نقش‌ها و حقوق، در برخی موارد، مخالف با قوانین فقه ‌امامیه است و پیامد‌های نامطلوبی ازجمله عدم تمکین زنان و لغو قوامیت مردان بر خانواده دارد. اسلام بر اساس تفاوت‌های جنسی، حقوق، وظایف و نقش‌های متفاوتی با ضوابط فقهی برای زنان و مردان در خانواده تعیین کرده است که تغییر این ساختار، بنیان خانواده را دچار تزلزل می‌کند. فقه، تعریف روشن و واحدی از خانواده دارد که با تعریف متنوع اعلامیه از خانواده در تعارض است. مهم‌ترین نتیجه این پژوهش، ضرورت ارائه یک مدل آموزشی مناسب با رویکرد فقه ‌امامیه است که ضمن توجه ویژه به حوزه آموزش عدالت‌محور، شاهد استحکام، پایداری، روابط عفیفانه و بهره‌مندی از سلامت روابط جنسی در خانواده و انعکاس آن در جامعه است. هریک از اعضای خانواده، وظایف و نقش معینی دارند و در صورت ضرورت می‌تواند تغییر محدودی داشته باشد تا با آرامش و امنیت در پرتو قوانین ناب اسلامی زندگی نمایند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم 
الف) فارسی
1.       آریان‌پور، امیر حسین(1357)، « فرویدیسم با اشاراتی به ادبیات و عرفان»، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چ2
2.       اسماعیلی، آیت‌اله، قادری، سید محمدصادق (1399ش)،« بررسی برابری یا عدالت جنسیتی، از دیدگاه اسلام و سند (2030)»«نشریه فقه، حقوق و علوم جزا»، سال پنجم، ش16،ج1
3.       اشتری، بهناز (1385ش)، «توریسم جنسی و آسیب‌های ‌ناشی از قاچاق زنان»، ش40،  فصلنامه‌ علمی راهبرد.
4.       آیت‌اللهی، زهرا( 1395)، حقوق زنان برابری یا نابرابری، ج2، قم: دفتر نشر معارف وابسته به نهاد رهبری در دانشگاه‌ها.
5.       ایران نژادپاریزی، مهدی(1382)، روش‌های تحقیق درعلوم اجتماعی، تهران: نشر مدران.
6.       براهنی، محمدنقی و همکاران (1397ش)، واژه‌نامه روان‌شناسی و زمینه‌های وابسته، بی‌جا، فرهنگ معاصر.
7.       بهشتی، محمد(1388)،آرای دانشمدان اسلامی مسلمان درتعلیم و تربیت ومبانی آن از منظرفیض‌کاشانی، ج5، چاپ 2، تهران:پژوهشکده حوزه ودانشگاه.
8.       ثابت، حافظ (1390ش)، تربیت جنسی در اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام ‌خمینی(ره).
9.       جهانجوی، شیخ احمد(۱۳۹۹)، چالش‌های فقهی سند ۲۰۳۰ در حوزه آموزش‌وپرورش (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه [ثبت نشده] .
10.    جوادی آملی، عبدالله (1371ش)، زن در آیینه جمال و جلال، قم: رجاء.
11.    خامنه‌ای، سید‌علی (1376)، بیانات‌وجوب مقابله ظلم علیه زنان khamenei.ir:.
12.    خامنه‌ای، سید‌علی (1389ش)، khamenei.ir.
13.    خداویردی‌ فرد، مریم (1400ش)، «اخلاق جنسی در اسلام و فمینیست»، همایش ملی بانوان در دنیای معاصر، البرز، مقاله کنفرنسی.
14.    خیالو، نورالدین و رمضی، نگار و صادقی، رسول (بهار 1399)، «تعیین‌کننده‌های اجتماعی و فرهنگی نگرش دانشجویان به سقط‌جنین»، مجله مطالعات راهبردی زنان،ش87، صفحات109 تا103 .
15.    خیری، یوسف (1385ش)، «اشتغال زنان و پیامدهاى آن»، بانوان شیعه، ش9، دوره3، قم: مرکز تحقیقات زن و خانواده.
16.    راسل، برتراند (1352ش)، زناشویی و اخلاق، ، ترجمه: مهدی افشار، چاپ اول، بی‌نا، نشر کتاب سبز.
17.    رودگر، محمدجواد (1388ش)، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، مطالعات راهبردی زنان، ش46، ص از49تا80.
18.    صفایی، سیدحسن و امامی، اسدالله (1371ش)، حقوق خانواده، چاپ سوم، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران .
19.    صادقی سبزواری؛ کریمی(1398)، منصوره؛بررسی تأثیر سند2030 بر خانواده با رویکرد فقه حکومتی، مقالات گفتمان فقه حکومتی، سال دوم، ش4 .
20.    طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش)، المیزان، ترجمه: سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
21.    عسکری، اسلام‌پور و کریمی(1382)، سیره پیشوایان در رفتار با همسر، پرتال جامع علوم انسانی، ش52
22.    عظیم‌زاده اردبیلی‌فر، معینی‌فر (۱۳۹0)، بررسی پیامدهای اجتماعی جنبش فمینیسم بر نهاد خانواده، پژوهشنامه زنان، ۲(۱)، قم: انتشارات دانشگاه الزهرا.
23.   عظیم‌زاده اردبیلی، ف.، و معینی‌فر، م. (۱۳۹۱). پیامدهای حذف نقش مادری در خانواده و جامعه. پژوهشنامه زن و خانواده، ۵(۲)، ۷۳۴. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
24.    فقیهی، علی‌نقی (1387ش)، تربیت جنسی؛ اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، چاپ یازدهم، قم :دار الحدیث،
25.    قربان‌نیا،  ناصر(۱۳۸۴ حقوق مدنی خانواده (ج۱)، تهران: میزان
26.    متن ترجمه شده سند، پیروز نیک: 1400(framework-2030)
27.    ربانی ‌اصفهانی، حوریه و یزدخواستی، بهجت (1394ش)، «بررسی کیفی تأثیر فمینیسم رادیکال بر نقش زن در نهاد خانواده»، دوره 126، ش2، پ58، جامعه‌شناسی کاربردی.
28.    محمدی‌پناه، شیرین‌، بجستانی(1400ش)، «مؤلفه‌های تربیت جنسی از منظر فقه تربیتی»، فصلنامه ‌پژوهش‌های اخلاقی، سال11، ش4، پ44، ص223-242.
29.    مروی، محمدعلی (1386ش)، «سرپرستی خانواده با نگاه برآیه 34 نساء»، مجله معرفت، ش122، پ122، ص99-112.
30.    مطهری، مرتضی (1367ش)، نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا.
31.    معصومى، سیدمسعود (1387ش)، احکام روابط زن و شوهر و مسائل اجتماعى‌آنان، قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
32.    مکارم شیرازی، ناصر (1371ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
33.    مکارم شیرازی، ناصر (1374ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
34.    مکارم شیرازی، ناصر (1383ش)، استفتائآت جدید، قم: امام علی‌بن‌ابی‌طالب.
35.    منصورنژاد، محمد و محمدشاهی، حجت‌الله (1381ش)، مسئله زن، اسلام و فمینیسم در دفاع از حقوق زنان، چاپ اول : تهران، برگ زیتون.
36.    نشریه حوراء(1382ش)، بی‌نام، جنس و جنسیت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ش2، پرتال جامع علوم انسانی
37.    همتی، رضا و مکتوبیان، مریم (1392ش)، «بررسی وضعیت نابرابری جنسیتی در میان کشورهای منتخب خاورمیانه با تأکید بر جایگاه ایران»، پژوهش‌نامه زنان،  دوره 4، ش2، پ8، ص115-142.
38.    یزدی مصباح، محمدتقی (1373ش)، آموزش عقاید، قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
39.    یونسکو، کمیسیون ملی یونسکوایران، سایت تحلیلی خبری عصر ایران، 1396.
ب) عربی
1.       عاملی، زین الدین(1390)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، باب نکاح، ترجمه مسجد سرایی،حمید، قم: انتشارات پیام نور.
2.       اراکی، محمدعلی (1419ق)، کتاب النکاح، قم: نورنگار.
3.       انصاری، مرتضی(۱۴۱۵ق)، کتاب المکاسب (ج ۱)، قم: مکتبة الأعلام الإسلامی.
4.       حر عاملی، محمد بن حسن(1367)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج13، تحقیق ربانی شیرازی، تهران: اسلامیه.
5.       حلی، ابن ادریس( ۱۴۰۴ ق)، ج ۳، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، مکتبة المرعشی النجفی، قم.
6.       حلّی، الحسن بن یوسف بن مطهّر (1414ق)، تذکرة الفقهاء، ج‍21، قم: مؤسسه آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
7.       صدوق، ابن‌بابویه (381ق)، من لایحضره الفقیه،1413ق،  قم: دار الکتب ‌الاسلامیه.
8.       _____________________، امالی، ح 718، کتابخانه احادیث شیعه، ش 26.
9.       _____________________، ( 1393)،  خصال، ج2، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
10.    طباطبایی، سیدمحمدحسین (1384ش)، تفسیر المیزان، ج20، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
11.    .....................................(1374ش)، تفسیر المیزان، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
12.    طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1338ش)، مجمع البیان، تهران: مکتبه العلمیه.
13.    طوسی، محمدبن‌حسن (1364)، تهذیب‌الاحکام شیخ مفید، ج8، قم: انتشارات دارالکتب الاسلامی.
14.    طوسی، محمدبن‌حسن (1371ش)،ج3، تبیان، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
15.    طوسی، محمدبن‌حسن (1387ش)، الخلاف، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
16.    طوسی، محمدبن‌حسن (1388-1387--1377)، المبسوط‌ فی ‌الفقه ‌الامامیه، ج3،4،6، قم: المکتبه ‌المرتضوی ‌لاحیاء ‌الاثار الجعفریه.
17.    عاملی، شیخ زین‌الدین (1390ش)،چ3، الروضه ‌البهیه فی شرح اللمعه ‌الدمشقیه (کتاب النکاح)، مترجم:حمید مسجدسرایی، قم: پیام نورآور.
18.    عاملی، شیخ زین الدین(1410ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، مؤسسة دار إحیاء التراث العربی، بیروت.
19.    کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۳۶۵ ش)، الکافی، ج۵، تهران،  دار الکتب الإسلامیة.
20.    موسوی الخمینی، سید روح الله(بی‌تا)، تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
21.    محقق حلی،( ۱۴۰۸ ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مکتبة داوری
22.    مجلسی، محمد باقر، (1440ق)، بحارالأنوارالجامعة لدررأخبارالائمة الأطهار(ع)(جلد1)، بیروت: داراحیاء التراث العربی، پایگاه حوزه، اخلاق و عرفان،1388 .
23.    مجلسی، محمدباقر، (1404ق)،  ج74، رسالة الحقوق امام سجاد(ع)،  بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ع)، بیروت: مؤسسة الوفاء.
24.    نجفی، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج31، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
25.    نصیرالدین طوسی، محمدبن محمد(1416)، آداب المتعلّمین، محقق، حسینی جلالی، سیدمحمدرضا، چاپ اول، شیراز:کتابخانه مدرسه علمیه امام‌ عصر(عج‌).
26.    نوری، حسین‌بن‌محمدتقی (1408ش)، ج3، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: موسسه آل‌البیت((ع)).
                                                                                                                                                            منابع اینترنتی:
https://langs.education/translation/gender+equal/persian 1.
2.https://www.un.org/esa/socdev/family/Publications/mtintro.pdf
3.https://noo.rs/HFihd