مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

بررسی آرای فقهای امامیه در حداکثر مدت حمل و ثمرات مترتب برآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 جامعه الزهرا سلام الله علیها
2 جامعه الزهرا
10.22034/iswf.2025.505066.1996
چکیده
از فروع مهم فقهى که فقهای امامیّه در آن به ابراز رأى پرداخته‌اند، مسئله حداکثر مدت حمل است. فقهای امامیّه، با استناد به آیات قرآن، روایات و اجماع، اقل مدت حمل را شش ماه دانسته‌اند، ولی در اکثر، مدت آن، سه نظر مهم نه ماه، ده ماه و یک‌سال وجود دارد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی آرای فقهای امامیه در حداکثر حمل و ثمرات مترتب بر آن است؛ زیرا با رشد حمل، برخورداری از آثار شرعی نیز بیشتر می‌شود. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی نظرات فقها امامیّه و ثمرات اکثر حمل پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حداکثر مدت حمل در حالت متعارف، نه ماه است و نظریه یک‌سال، در حالت غیرمتعارف، مبنا قرار می‌گیرد. نتیجه اینکه تعیین دقیق حداکثر مدت حمل، دو دسته ثمرات را در فقه به دنبال دارد. دسته اول ثمرات، از جهت مادر است که عبارت‌اند از: عده و نفقه زن حامله، عدم اجرای قصاص، و حدود و دیات بر زن باردار. و دسته دوم ثمرات، از جهت فرزند است که ازجمله: اثبات نسب، وقف، وصیت و تعیین سهم ارث حمل می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
الف) فارسی
1.         امامی، حسن (۱۳۷۶ش)، حقوق مدنی، چاپ سیزدهم، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
2.         منصور، جهانگیر (1380ش)، قانون مجازات اسلامی، تهران: نشر دیدار.
3.         منصور، جهانگیر (1384ش آیین دادرسی کیفری، تهران: نشر دیدار.
4.         منصور، جهانگیر (1385ش)، قانون مدنی، تهران: نشر دیدار.
ب) عربی
1.         ابن­ادریس، محمد‌بن‌منصور (1410‌ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
2.         ابن‌البراج، عبدالعزیز (1406ق)، المهذب، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
3.         ابن‌بابویه، محمد (1363‌ق)، من لایحضره الفقیه، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
4.         ابن‌زهره حلبی، حمزة (1417‌ق)، غنیة النزوع إلى علمی الأصول، قم: مؤسسه امام صادق(ع‌).
5.         ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم (1414ق)، لسان العرب، 15 جلد، بیروت: دار الفکر.
6.         استرآبادى، محمد امین (1426‌ق)، الفوائد المدنیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
7.         بجنوردى، سیدحسن (۱۴۱۹ش)، القواعد الفقهیة، چاپ اول، قم: نشر الهادی.
8.         بحرانى، یوسف (1405‌ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، 25 جلد، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
9.         بحرانی، ‌هاشم (1415‌ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، ۵ جلد، قم: مؤسسة البعثة.
10.     جوهرى، اسماعیل‌بن‌حماد (1410‌ق)، الصحاح، 6 جلد، بیروت: دار العلم للملایین.
11.     حرّ عاملى، محمد‌بن‌حسن (1409‌ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
12.     حلبی، ابوالصلاح تقی‌الدین (1403‌ق)، الکافی فی الفقه، اصفهان: مکتبه الامام امیرالمؤمنین(ع).
13.     حلّى، جعفر‌بن‌حسن (1408‌ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
14.     حلّى، حسن‌بن‌یوسف (1413‌ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
15.     حلّى، حسن‌بن‌یوسف (1414‌ق)، قواعد الاحکام ، قم: موسسه نشر الاسلامی.
16.     حلّى، نجم‌الدین (1418ق)، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، 2 جلد، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة.
17.     حلّى، یحیى‌بن‌سعید (1405‌ق)، الجامع للشرائع، چاپ اول، قم: مؤسسة سیدالشهداء العلمیة.
18.     خویى، سیدابوالقاسم (1410ق)، منهاج الصالحین، قم: نشر مدینة العلم.
19.     راغب اصفهانى، حسین (1412‌ق)،‍ مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار العلم.
20.     سید مرتضى، على‌بن‌حسین (1415‌ق)، الانتصار فی انفرادات الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
21.     سید مرتضى، على‌بن‌حسین (1413‌ق)، رسائل، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
22.     سبزوارى، محمد (1423ق)،کفایه الاحکام،2ج، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
23.     شبیری زنجانى، سیدموسى (1419‌ق)، کتاب نکاح، قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز.
24.     شرتونی، سعید (1427‌ق)، اقرب الموارد، تهران: دار الاسوه لطباعه و النشر.
25.     شهید ثانى، زین‌الدین (1413‌ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
26.     شیرازى، قدرت‌الله و پژوهشگران (1429‌ق)، موسوعة أحکام الأطفال، قم: مرکز فقهى ائمه اطهار((ع)).
27.     صدر، محمد (1420‌ق)، ماوراء الفقه، بیروت: دار الاضواء.
28.     طباطبایی، سیدعلى (1418‌ق)، ریاض المسائل، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
29.     طباطبایی، سید محمدکاظم (1409ق)،  العروه الوثقى بیروت: موسسه الاعلمی.
30.     طوسى، ابوجعفر محمد (1390ق)، الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار، تهران: دار الکتب الاسلامی.
31.     طوسى، ابوجعفر محمد (1400‌ق)، النهایة فی مجرد الفقه، بیروت: دار الکتاب العربی.
32.     طوسى، ابوجعفر محمد (1407ق)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
34.     فاضل هندى، محمد (1416‌ق)، کشف اللثام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
35.     کلینی، محمد (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامی.
36.     مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳‌ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
37.     مجلسی، محمدتقی (1404‌ق)، مراه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الاسلامی.
38.     محسنى، محمد آصف،(1424ق)، الفقه و مسائل طبیه، 2ج، قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
39.     مرعشی نجفی، سیدشهاب‌الدین (1415ق)، القصاص علی ضوء القرآن و السنه، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
40.     مغنیه، محمد جواد (۱۳۷۹). فقه الإمام جعفر الصادق.(ع)، ج. قم: انصاریان.
41.     مغنیه، محمدجواد (1420‌ق)، الفقه علی مذاهب الخمسه، بیروت: دار الکتب العلمیه.
42.     مفید، محمد (1413‌ق)، المقنعة، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید.
43.     موسوی خمینی، سیدروح‌الله (بی‌تا)، تحریر الوسیله، 2 جلد، چاپ اول، قم: دار العلم.
44.     نجفی، محمدحسن (1404‌ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
45.     نورى، حسین (۱۴۰۸‌ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 18 جلد، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).