مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

اشتراط استمتاع نامتعارف زوج در ضمن عقد نکاح و یا درخواست آن از سوی زوج از دیدگاه فقه و حقوق موضوعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح چهار حوزه علمیه صدیقه ی کبرای قم، رشته فقه خانواده، مدرس حوزه علمیه کریمه ی اهل بیت(س)
2 استاد خارج فقه حوزه های علمیه قم
3 عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده قم
10.22034/iswf.2025.415716.1782
چکیده
حق استمتاع به‌عنوان یکی از حقوق زوجین در چهارچوب روابط زناشویی، گاه از روش‌های نامتعارفی مانند اورال، سادیسم، مازوخیسم و دخول مقعدی تحقق می‌یابد. بااین‌حال برخی از احکام مرتبط با این موضوع مغفول مانده است که بررسی آن ضروری می‌نماید. هدف و مسئله اصلی این پژوهش، تبیین حکم اشتراط استمتاع نامتعارف زوج ضمن عقد نکاح و یا درخواست این نوع استمتاع از سوی زوج بر پایه دیدگاه­های فقهی و حقوقی موجود است که به شناخت ابعاد حق استمتاع و نحوه اعمال آن در روابط زوجین کمک خواهد کرد. روش پردازش اطلاعات در این مطالعه، توصیفی-­ تحلیلی، روش تحلیل، اسنادی و مطالعه منابع کتابخانه­ای است. بر پایه یافته‌ها و نتایج تحقیق، حکم اولی و ثانوی درخواست استمتاع نامتعارف، بسته به چگونگی مطرح کردن این خواسته، متفاوت است و در برخی موارد، این درخواست می­تواند مصداق قاعده عسر و حرج محسوب شود و براین‌اساس درخواست استمتاع نامتعارف ازطرف زوج، شرعاً جایز نیست. از سوی دیگر، در صورت فراهم بودن شرایط لازم و وجود غرض عقلایی برای اشتراط استمتاع نامتعارف، اشتراط آن ضمن عقد نکاح، جایز و از نوع شرط فعل مادی است و دارای ضمانت اجراست. بااین‌وجود نظام حقوقی ایران، درخواست استمتاع ­نامتعارف را حتی درصورتی‌که منجر به متضرر شدن زوجه شود، جرم­انگاری نکرده که جرم­­انگاری صریح آن نیازمند اصلاح قوانین موجود است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
الف) فارسی
1.    افشار، اباذر و نفر، زینب (1402ش)، «بررسی فقهی رویکرد لایحه حفظ کرامت و حمایت از زنان در برابر خشونت (1399) به تجاوز زناشویی»، فصلنامه مطالعات زن و خانواده، ش2، تابستان، ص 49-29
 
2.    جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1390ش)، ترمینولوژی حقوق، چاپ چهارم، قم: دفتر معظم­له.
3.    شریعتی، الهام (1396ش)، حقوق جنسی زوجین در فقه و حقوق موضوعه، چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
4.    محقق داماد، مصطفی (1406ق)، قواعد فقه، چاپ دوازدهم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
5.    مومن، رقیه سادات و مهدوی کنی، صدیقه (1392­ش)، جایگاه و محدوده حقوق جنسی زوجین در فقه امامیه و حقوق ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) پردیس خواهران.
6.    ناظمی‌زاده، محسن و نیک‌دوستی، مجتبی (1392ش)، «شرط عدم نزدیکی در عقد نکاح»، نشریه حقوقی دادگستری، ش82، تابستان، ص 216- 193 .
7.    وبگاه مدرسه فقاهت https://mfeqh.ir)/(.
 
ب) عربی
8.    ابن‌ادریس حلّى، محمدبن‌منصور (۱۴۱۰قالسرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
9.     ابن‌قدامه (1403ق)، المغنی، بیروت: دار الکتاب العربی.
10.         ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­انصارى دزفولى، مرتضى (۱۴۱۴ق)، رسائل فقهیة، چاپ اول، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
11.         انصارى دزفولى، مرتضى، (1415ق)، کتاب المکاسب (للشیخ الأنصاری، ط - الحدیثة)، چاپ اول، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
12.         آخوند خراسانى، محمدکاظم‌بن‌حسین (1409ق)، کفایة الأصول، چاپ اول، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
13.         جعفری تبریزی، محمدتقی (1419ق)، رسائل فقهى، چاپ اول، تهران: مؤسسه منشورات کرامت.
14.         حر عاملی، محمدبن‌حسن (۱۴۰۹ق)، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، چاپ اول، قم: مؤسسة آل‌البیت((ع)).
15.         حر عاملی، محمدبن‌حسن (1418ق)، الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، چاپ اول، قم: مؤسسه معارف اسلامى امام رضا(ع).
16.         خمینى، روح‌الله موسوى (بی‌تا)، القواعد الفقهیة و الاجتهاد و التقلید (الرسائل للإمام الخمینی)، چاپ اول، قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان.
17.         خویی، سیدابوالقاسم موسوی (1410قمنهاج الصالحین، قم: نشر مدینة العلم.
18.         خویی، سیدابوالقاسم موسوی (بی‌تا)، مصباح الفقاهة (المکاسب)، بی‌جا: بی­نا .
19.          خویی، سیدمحمدتقى موسوی (1414ق)، الشروط أو الالتزامات التبعیة فی العقود، چاپ اول، بیروت: دار المورخ العربی.
20.         روحانى، سیدصادق حسینى (1412ق)، فقه الصادق (ع)، چاپ اول، قم: دار الکتاب - مدرسه امام صادق(ع).
21.         شیخ صدوق، محمد بن ‌علی بن ‌بابویه (۱۴۱3ق)، من لا یحضره الفقیه، چاپ سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
22.         طباطبایى قمی، سیدتقى (1423ق)، الأنوار البهیة فی القواعد الفقهیة، چاپ اول، قم: انتشارات محلاتى.
23.         عاملى کرکى، على‌بن‌حسین محقق ثانى (۱۴۱۴ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ دوم، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
24.         علوی، سیدعادل بن علی بن الحسین (1421ق)، الاجتهاد و التقلید، چاپ اول، قم: انتشارات کتابخانه و چاپخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
25.         علوی، سیدعادل بن علی بن الحسین (1421ق)، القول الرشید فی الاجتهاد و التقلید، چاپ اول، قم: انتشارات کتابخانه و چاپخانه آیت‌الله مرعشى نجفى.
26.         غروى نایینى، میرزا محمدحسین (1373ق)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، چاپ اول، تهران: المکتبة المحمدیة.
27.         فیومی، احمدبن‌محمد مقرى (بی­تاالمصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، چاپ اول، قم: منشورات دار الرضی.
28.         محسنی، محمد آصف‌ (1429ق‌)، حدود الشریعة، چاپ اول، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم).
29.         موسوى بجنوردی، سیدمحمدبن‌حسن (1401ق)، قواعد فقهیه، چاپ سوم، تهران: مؤسسه عروج.
30.         میرزاى قمّى گیلانی، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن (1427ق)، رسائل المیرزا القمی، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامى - شعبه خراسان.
31.         نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق)، جواهر الکلام، فی شرح شرایع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
32.         نراقى، مولى احمدبن‌محمدمهدی (۱۴۱۷ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، چاپ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
33.         نمازى اصفهانى، فتح‌الله‌بن‌محمدجواد شیخ الشریعة (۱۴۱۰ق)، قاعدة لا ضرر، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.