مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مسئولیت کیفری و مدنی والدین در دستکاری ژنتیکی جنین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فقه دانشکده علوم انسانی دانشگاه آیت الله بروجردی بروجرد ایران
2 گروه حقوق دانشکده علوم انسانی دانشگاه آیت الله بروجردی بروجرد ایران
3 دانش آموخته دانشگاه آیت الله بروجردی
10.22034/iswf.2025.485454.1950
چکیده
مسئله اصلی نوشتار حاضر اینکه یکی از این روش‌های درمانی نوین، استفاده از تکنیک تغییر و یا دستکاری ژنتیک است. در این روش درمانی، با تغییر و دستکاری در ژنتیک فرد، امکان ابتلای فرد به بیماری خاصی در آینده کاهش و یا از آن بیماری نجات خواهد یافت. این روش درمانی اگرچه در درمان و بهبود فرد بسیار مؤثر واقع شده است، اما خطرات و عوارضی غیر قابل چشم‌پوشی همچون ناقص الخلقه شدن و یا مرگ جنین را به دنبال خواهد داشت. تحقیق حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای به بررسی این مسئله پرداخته است. طبق یافته­های به‌دست‌آمده، باتوجه‌به احتمال و امکان ورود خسارات متعدد و بعضاً غیرقابل‌جبران به اشخاص، از قبیل ضعف سیستم ایمنی بدن در برابر بیماری­ها، نقص عضو، عارضه­های پوستی و مانند آن، موضوع مسئولیت صدمات وارده به افراد، مورد توجه قرار گرفته است. نتیجه اینکه والدین جنین در صورت وجود شرایط، در قبال جنایات ناشی از دستکاری ژنتیک، مسئولیت کیفری و مدنی خواهند داشت.

تازه های تحقیق

الف) فارسی

1.       ابراهیمی، سالارزایی و منتظر الظهوری، کیخا (1398ش)، «مبنای مسئولیت کیفری ناشی از تغییر ژنتیک»، حقوق پزشکی، ش48، ص31-48.

2.       اسکندریان، حسن و شکاری، روشنعلی (1394ش)، قواعد فقه: بخش مدنی، تهران: نشر میزان.

3.       اسماعیلی پرزان، مریم و رجایی‌پور، مصطفی و رزمی، سیدمحسن (1395ش)، «دستکاری ژنتیکی و ممنوعیت ضرر در اسلام»، اخلاق زیستی، ش2، ص 60-49.

4.       اسماعیلی، محمد (1395ش)، مطالعه حقوقی مهندسی ژنتیک با تأکید بر ژن درمانی، رساله دکتری دانشگاه آزاد اسلامی مشهد.

5.       امامی، سیدحسن (1375)، حقوق مدنی، ج 1، تهران: نشر اسلامیه.

6.       انصاری، مسعود و طاهری، محمدعلی (1384ش)، دانشنامه حقوق خصوصی، تهران: محراب فکر.

7.       بادینی، حسن و مؤمنی، خسرو (1392ش)، «رویکردی نو در جهت اثبات جریان قاعده لاضرر در احکام عدمی در زمینه مسئولیت مدنی»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، سال43، شماره 3، ص 31-19.

8.       بادینی، حسن (1384ش)، فلسفه مسئولیت مدنی، تهران: شرکت سهامی انتشار.

9.       باریکلو، علیرضا (1385ش)، مسئولیت مدنی، تهران: میزان.

10.  برهانی، محسن و رهدارپور، محمدرضا (1394ش)، «چرایی جرم‌انگاری در زمینه اخلاق بیولوژیک»، فصلنامه حقوق، ش4، ص41-59.

11.   پارسا، الهه؛ عباسی، محمود؛ کریمی، عباس؛ رحمانی منشادی، حمید و جعفری، محمدحسین (1396ش)، «تحلیل ضمان قهری مشاور ژنتیک دررابطه‌با خطای تشخیص قبل از تولد»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال یازدهم، ش41، ص 97-117.

12.   تیموری، محمد و آقامیرسلیم، مرضیه سادات (1389ش)، «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی و کیفری ناشی از دستکاری ژنتیکی در نظام حقوقی ایران و اسناد بین‌المللی»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال چهارم، ش13، ص87-119.

13.   جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1396ش)، دوره حقوق مدنی: حقوق تعهدات، تهران: گنج دانش.

14.   حسینی، سیده فاطمه (1402ش)، «مسئولیت مدنی والدین مبتلا به بیماری های خطرناک»، فصلنامه خانواده پژوهی، سال نوزدهم، ش 74، ص 297-325.

15.   دهخدا، علی‌اکبر (1373ش)، لغت‌نامه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

16.   راسخ، محمد (1383ش)، «بیوتکنولوژی و انسان؛ مسائل و دیدگاه‌ها»، تحقیقات حقوقی، ش40، ص 11-92.

17.   رحمانی منشادی، حمید (1393ش)، مسئولیت مدنی ناشی از تحقیقات ژنتیک، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

18.   روحی، علی (1389ش)، «حق سلامتی جنین از منظر اخلاق، فقه و حقوق پزشکی»، فصلنامه فقه پزشکی، سال سوم، ش 6-5، ص 87-119.

19.   صادقی، محمدهادی (1401ش)، جرایم علیه اشخاص صدمات جسمانی، تهران: میزان.

20.   صانعی، یوسف (1388ش)، احکام پزشکی، قم: نشر میثم تمار.

21.   کراچیان ثانی، فاطمه و صدری، سیدمحمد و باقری، احمد و امیرپور، حیدر و جمشیدی راد، محمدصادق (1398ش)، «جایگاه حق تصرف والدین بر جنین؛ حق اختصاص یا مالکیت»، مجله علمی- پژوهشی فقه پزشکی، دوره 11، ش40-41، ص 7-20.

22.   غفوری، فائزه؛ ودادهیر، ابوعلی و گیلان تهرانی، شهناز (1395ش)، «دستکاری‌های ژنتیکی جنین؛ ملاحظات و چالش‌های اخلاقی آن»، مجله اخلاق پزشکی، دوره 10، ش36، 35-45.

23.   قنبرپور، بهنام و نقیبی، سیدابوالقاسم (1401ق)، «بررسی حکم فقهی ویرایش ژنوم با مقاصد درمانی»، مجله فقه پزشکی، دوره 14، ش44، ص1-12.

24.   کاتوزیان، ناصر (1384ش)، حقوق مدنی اموال و مالکیت، تهران: میزان.

25.   کاتوزیان، ناصر (1400ش)، الزام‌های خارج از قرارداد مسئولیت مدنی، تهران: میزان.

26.   کردفیروزجایی، اسدالله (1399ش)، «واکاوی پیش انگاره کرامت هستی شناختی انسان بر حرمت سقط جنین»، فصلنامه انسان پژوهی دینی، سال هفدهم، ش 44، ص 201-212.

27.   لطفی، اسدالله (1379ش)، «رابطه ادله احکام ثانویه با ادله احکام اولیه»، نشریه دانشکده الهیات مشهد، ش49-50، ص 511-530.

28.   مشایخی، جنت و درخشان، زینب و پارساپور، علیرضا (1398ش)، «نقد و بررسی مبنای کرامت جنین در برخی از نظریه های اخلاق پزشکی معاصر»، فصلنامه اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، سال دوازدهم، ش 1، ص 127-139.

29.   مقدادی، محمدمهدی و جوادپور، مریم (1392ش)، «حمایت از تمامیت جسمانی و روانی جنین در نظام حقوقی اسلام»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال شانزدهم، ش 64، ص 105-145.

30.   معین، محمد (1386ش)، فرهنگ معین، تهران: زرین.

31.   منتظری، حسینعلی (1381ش)، احکام پزشکی، تهران: نشر سایه.

32.   ولی‌زاده، حسین (1398ش)، «اثر قاعده لاضرر در مسئولیت مدنی و نقش قاعده اقدام در اثر رافعیت آن»، قانون‌یار، دوره 3، ش10، ص 331-348.

 

ب) عربی

1.       ابن‌منظور، جمال‌الدین (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار الفکر.

2.       الأشقر، محمد سلیمان (2001م)، أبحاث اجتهادیۀ فی الفقه الطبی، بیـروت: مؤسسـۀ الرسـاله.

3.       امام خمینی، سیّدروح‌الله (بی‌تا)، البیع، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

4.       انصاری، مرتضی‌بن‌محمّدامین (1414ق)، رسائل فقهیة، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

5.       انصاری، مرتضی‌بن‌محمّدامین (1422ق)، المکاسب، قم: مجمع فکر اسلامی.

1.       آخوند خراسانی، محمّدکاظم (1424ق)، کفایۀ الاصول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

6.       بجنوردی، سیدحسن (1377ش)، القواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی.

7.       جمعی از محققین (1428ق)، احکام الاطفال، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.

8.       جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1410ق)، الصحاح، بیروت: دار العلم.

9.       شریعت اصفهانی، فتح‌الله‌بن‌محمّدجواد (1410ق)، قاعده لاضرر، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

10.   صبری الدمرداش (1997م)، الاستنساخ قنبلة العصر، الریاض: مکتبة العبیکان.

11.   صدوق، محمّدبن‌علی (1413ق)، من لایحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم.

12.   علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف (1419ق)، قواعدالاحکام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.

13.   مراغی، میرفتاح (1417ق)، العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

 

ج) قوانین

1.       قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399.

2.       قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400.

3.       قانون حمایت خانواده مصوب 1391.

4.       قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.

5.       قانون مسئولیت مدنی مصوب 1329.

 

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات