مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

تحلیل منطقی رویکردهای عمده جمعیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری کلام اسلامی موسسه امام خمینی ره
2 هیات علمی و مدیر گروه کلام و فلسفه دین موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره
3 عضو هیات علمی گروه روانشناسی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره
10.22034/iswf.2025.485514.1951
چکیده
صاحب‌نظران حوزه جمعیت، همواره دلایل مختلفی را برای اثبات دیدگاه‌ مطلوب خود به کار بسته‌اند. ماحصل این ادله، گرایش ایشان به یکی از رویکردهای موافق «افزایش»، «کاهش»، «تناسب» و «ثبات» بوده است. فقدان عناصر لازم برای یک استدلال صحیح در میان برخی ادله، زمینه‌ساز استنتاج نادرست، شکل‌گیری نگرش اشتباه و به‌تبع آن، تجویز سیاست جمعیتی غلط خواهد شد. مبتنی بودن برخی ادله به تخمین‌های ناصحیح به‌جای مقدمات یقینی را می‌توان مصداق روشنی از خطاهای ذکرشده برشمرد. مسئله اصلی این پژوهش را می‌توان چگونگی کشف دیدگاه‌ صحیح جمعیتی، متکی بر تحلیل رویکردهای عمده آن و مسائل منطقی پیرامونی‌شان دانست. پژوهش حاضر که روش تحلیلی و به شیوه اسنادی تدوین‌ یافته، تلاشی باهدف تقریب و تصحیح دیدگاه‌های جمعیتی است. با تحلیل این دیدگاه‌ها، برخی از اصول، ازجمله اصل «مطلوبیت اولیه رشد جمعیت» به‌عنوان اصول مورد اتفاق میان دیدگاه‌های جمعیتی، اثبات خواهد شد. اثبات این اصول را می‌توان ازجمله یافته‌های تحلیلی این پژوهش دانست که درنتیجه اثبات آن، اصل فوق در کنار سایر اصول، به‌سان مبنایی مهم تلقی می‌شود و خروج از آن صرفاً به شکلی ضابطه‌مند و متکی به دلیلی قطعی ممکن خواهد بود. ازاین‌رو، مستند به ادله غیریقینی و صرف جزء‌العله بودن «رشد جمعیت» در معضلات و بحران‌های موجود، نمی‌توان کاهش‌گرایی را تجویز نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف) فارسی
1.         ایازی، سیدمحمدعلی (۱۳۷۴ش)، اسلام و تنظیم خانواده‏، چاپ دوم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
2.         بروس، کوئن و توسلی، غلام‌عباس (۱۳۸۷ش)، مبانی جامعه‌شناسی‏، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
3.         ترکاشوند،احسان و قره باغی حسن، «نقد و بررسی تطبیقی دیدگاه‌های موافق و مخالف کنترل جمعیت»، پژوهش نامه اسلامی زنان و خانواده، ش 34، ص73-94.
4.         تقوی، نعمت‌الله (۱۳۶۹ش)، مبانی جمعیت‌شناسی‏، تبریز: نیما.
5.         حسینی طهرانی، محمدحسین (۱۴۲۵ق)، ‌رساله نکاحیه؛ کاهش جمعیت، ضربه‌ای سهمگین بر پیکره مسلمین‏، مشهد: مؤسسه ترجمه و نشر دوره علوم و معارف اسلام.
6.         حیدری، حسن و اصغری یالقوزآغاجی، رعنا (۱۳۹۱ش)، «ارتباط میان رشد جمعیت و رشد اقتصادی با تأکید بر مخارج دولت بر گروه‌های سنی گوناگون جمعیت»‏، معرفت فرهنگی اجتماعی، ش13، ص81-100.
7.         دورانت، ویلیام جیمز (۱۳۷۸ش)، درس‌های تاریخ‏، ترجمه: محسن خادم، تهران: ققنوس.
8.         زارع، بیژن (۱۳۸۶ش)، مبانی جمعیت‌شناسی اقتصادی و اجتماعی‏، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
9.         سقای بی‌ریا، محمدجواد و آریان، حمید (۱۴۰۲ش)، «واکاوی تقریرهای موجود از دیدگاه جمعیتی اسلام و ارائه تقریری نو بر اساس آیات و روایات»‏، معرفت فرهنگی اجتماعی، ش55، ص24-27.
10.     فرید، یدالله (۱۳۸۳ش)، جغرافیای جمعیت‏، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
11.  فولادی وندا، محمد (۱۳۹۰ش)، «تأملی در سیاست کنترل جمعیت»‏، معرفت فرهنگی اجتماعی، ش9، صص80-153.
12.     کاظمی‌پور، شهلا (۱۳۸۹ش)، «توسعه و مناسبات جمعیتی در ایران با رویکرد آینده‌نگر»‏، برداشت دوم، ش11-12، صص 75-108.
13.     کتابی، احمد (۱۳۷۷ش)، درآمدی بر اندیشه‌ها و نظریه‌های جمعیت‌شناسی‏، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
14.     کلانتری، صمد (۱۳۷۸ش)، جمعیت و تنظیم خانواده‏، اصفهان: فروغ ولایت.
15.     گیدنز، انتونی (۱۳۸۷ش)، جامعه‌شناسی‏، ترجمه: حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
16.     مرادی، گلمراد (۱۳۹۳ش)، «جمعیت‌شناسی اسلامی» در مجموعه مقالات کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی، بی‌جا، نمایه شده در سیویلیکا.
17.     مظفر، محمدرضا (بی‌تا)، المنطق‏، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
ب) انگلیسی
18.    Alston, Philip. 2018. “Report of the Special Rapporteur on Extreme Poverty and Human Rights on His Mission to the United States of America.” United States of America: United Nations.
19.    Ehrlich, Paul R. 1988. The Population Bomb. NEW YORK: Ballantine Books.
20.    “FAO.” n.d. https://www.fao.org/iran/en/.
21.    Kissiner, Henry. 1974. “Implications of Worldwide Population Growth For U.S. Security and Overseas Interests.” United States of America.
22.    Malthus, Thomas. 1798. An Essay on the Principle of Population. London: Electronic Scholarly Publishing (ESP).
23.    Marcus, Lu. n.d. “Ranked: The Top Economies in the World (1980‒2075).” https://www.visualcapitalist.com/top-economies-in-the-world-1980-2075/.
24.    P. Lianos, Theodore. 2022. “Population and Steady-State Economy in Plato and Aristotle.” Population and Sustainability 7 (1): 137-123.
25.    Škare, Marinko. 2015. “Population and Economic Growth: A Review Essay.” Amfiteatru Economic Journal 17 (40): 1053-1036.
26.    Tisdell, Clem. 2015. “The Malthusian Trap and Development in Pre-Industrial Societies: A View Differing from the Standard One,” January.
27.    worldbank. n.d. “Gross Domestic Product 2022.”