مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

گونه شناسی آیات مرتبط با مردانگی در قرآن.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 . استادیار دانشکده زن و خانواده دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران،
3 استادیار، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
مسئله اصلی این پژوهش آن است که در حوزه پژوهشی نوپای دین و مردانگی، بررسی آیات قرآن دارای اهمیت بسزایی است. تأثیر قرآن در حوزه مردانگی، به دلیل جایگاه بی‌بدیلی که در اندیشه دینی و فرهنگ مسلمانان دارد، حوزه پژوهشی متمایزی به شمار می‌رود. قرآن در مواجهه با فرهنگ مردانگی که شامل نگرش‌ها، هنجارها و آداب و رسوم خاصی است، در آیات بسیاری واکنش نشان داده است که یکی از منابع اصلی برای اصلاح فرهنگ مردانگی در جامعه پیشااسلامی است. در روش گردآوری داده در این پژوهش‌ها لازم است معیار ورود و خروج آیات در پژوهش مشخص گردد. در غیر این صورت با انتخاب غیرروشمند آیات، اعتبار پژوهش خدشه‌دار می‌گردد. مقاله حاضر می‌کوشد با تمرکز بر آیات مدنی، شامل 28 سوره و 294 آیه، این مشکل روشی را با روش تحلیل محتوا حل کند و گونه‌های مختلف آیات مرتبط با مردانگی را شناسایی نماید. گرچه اکثر پژوهش‌های علوم قرآنی در گردآوری داده­ها از ملاک‌های متداول در علوم اجتماعی پیروی نمی‌کنند، امّا پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم نیازمند ملاک‌هایی معین در این قسمت است. یافته‌ها دوازده گونه از آیات است که نه صرفاً به دلیل ذکر الفاظ مردانه، بلکه با نگاه به نظام کلان فرهنگی- اقتصادی قرآن در بافت خود مرتبط با مردانگی است. در نتیجه، یافته‌های این پژوهش می‌تواند راهگشای پژوهشگران بعدی برای فهم مردانگی و ابعاد آن در قرآن کریم و روایات باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فهرست منابع
الف) فارسی
1.    ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمودرضا (1390ش)، «تحلیل محتوای کیفی»، فصلنامه پژوهش، سال دوم، ش3، ص15-44.
2.    بوردیو، پیر (2010م)، سلطه مردانه، ترجمه: رحیم هاشمی، استراسبورگ، فرانسه.
3.    پاکتچی، احمد؛ شیرزاد، محمدحسین و شیرزاد، محمدحسن (1403ش)، «تحلیلی انسان‏‌شناختی از نکاح «ضَیزَن» در بافت نزول قرآن کریم»، مجله مشکوة، سال 43، ش162، ص4-28.
4.    جوادی آملی، عبدالله (1369ش)، زن در آیینه جلال و جمال، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
5.    دهقان، مجید (1396ش)، جنسیت و زبان قرآن، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
6.    شریفی، علی (1401ش )، جریان‌شناسی مطالعات قرآنی معاصر، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7.    عرب خراسانی، سمیه، ملکی، طاهره.(1403). «ساختار جنسیت و مردانگی متناقض در ادبیات شفاهی». زن در فرهنگ و هنر، در نوبت انتشار.
8.    عرب‌خراسانی، سمیه (1402ش)، «چالش مردانگی فرهنگی و خانواده اسلامی»، فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، دوره 15، ش29، ص105-126.
9.    محمدپور، احمد (1389ش)، روش تحقیق کیفی ضد روش 2، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
10.    ناک، استیون (1379ش)، ازدواج در زندگی مردان، ترجمه: سعید غفاری، تهران: ساحل.
11.    الهی‌دوست، سعیده؛ قلمکاریان، سیدمحمد؛ رضاپور، مهتاب و ربانی، علی (1401ش)، «مقایسه و ارزیابی نقش‌های جنسیتی در فرهنگ قرآن کریم»، فصلنامه قرآن و فرهنگ و تمدن، سال سوم، ش10، ص128-148.
ب) عربی
1.    تفتازانی، مسعودبن‌عمر (1411ق)، مختصر المعانی، قم: دار الفکر.
2.    سودانی، صلاح عباس (2015م)، الحیاه الاجتماعیه فی الحجاز قبل الاسلام، عمان: مرکز الکتاب الاکادیمی.
3.    صدر، سیدمحمدباقر (1400ق)، دروس فی علم الاصول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
4.    واحدی، علی‌بن‌محمد (1419ق)، أسباب نزول القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ج) انگلیسی
5.    Bray, James H & Stanton, Mark (2009). Family psychology. The Wiley Blackwell of family psychological
6.    Chowdhury, Rahmanara & Winder, Belinda. (2022). A Web Model of Domestic Violence and Abuse in Muslim Communities: A Multi Perspective IPA Approach. Journal of Social Science, 11(8), 354, 1-19
7.    Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press.
8.     Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures: Selected Essays. New York: Basic Books.
9.    Hsieh H, Shannon S. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qual Health Res;15:1277–88
10.    Isgandarova, Nazila. (2017). The Role of Islam in Preventing Domestic Violence toward Muslim Women in Azerbaijan. Journal of Spiritual Psychology and Counseling, Vol. 2(2),183-202
11.    kabasakal Arat, Zahra F. & Hasan, Abdullah. (2018). "Muslim masculinities: what is the prescription of the Quran?" , Journal of Gender Studies ,Vol: 27(7), 788-801.
12.    Ravitch, Sharon & Matthew Riggan (2017). Reason & Rigor : How Conceptual Frameworks Guide Research. Los Angeles :SAGE.