مطالعات اسلامی زنان و خانواده

مطالعات اسلامی زنان و خانواده

بررسی چالش مطلوبیت فرزندآوری با استنطاق از قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه دکتری تعلیم‌وتربیت، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 دانشیار گروه علوم تربیتی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
3 استادیار گروه خانواده، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
10.22034/iswf.2025.219743
چکیده
مسئله اصلی پژوهش، بررسی مطلوبیت و ارزش فرزندآوری از نگاه قرآن است. روش این پژوهش، ترکیبی از روش استنطاق شهید صدر و قواعد اصول فقه است که با محوریت سؤال اصلی، در قالب پرسش‌های متعدد از قرآن کریم اجرا گردید. ابتدا سؤال اصلی در مورد مطلوبیت فرزندآوری، از قرآن کریم پرسیده شد و سپس باتوجه‌به جواب و برای روشن شدن جوانب مختلف مسئله، پرسش‌های متناسب با نیاز روز، از قرآن استنطاق گردید. یافته‌ها نشان داد قرآن کریم، فرزند را هم به‌عنوان دشمن و هم نور چشم پدر و مادر ترسیم می‌کند. در منطق قرآن کریم، اصل فرزندآوری، مطلوب ضمنی دارد و با نگاه تربیتی نسبت به آینده فرزند همراه می‌باشد. هشدار این کتاب آسمانی به والدین نسبت به اثرپذیری ایمانی از فرزندان، اهمیت تربیت فرزند را دوچندان می‌نماید. فزونی تعداد فرزندان نیز ازنظر اجتماعی ارزشمند است و گاه شرایط اجتماعی ویژه، مطلوبیت فرزندآوری را افزایش می‌دهد. درنتیجه باید گفت که ضروری است در مدار محوریت فرزند صالح و تلاش در تحقق آن حرکت کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم، ترجمه علی مشکینی.
نهج‌البلاغه، (1393ش)، ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، قم: مدرسه الامام على‌بن‌ابی‌طالب(ع).
الف) فارسی
1.         احمدی، خدابخش (1400ش‌)، «خانواده؛ اولین و مهم‌ترین نهاد در تحقق الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، در مجموعه مقالات یازدهمین همایش ملی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، ص600-602.
2.         اخوان‌مقدم، زهره (1400ش‌)، «بررسی مفهوم فتنه در قرآن و نهج‌البلاغه با تأکید بر مفهوم فتنه مثبت و فتنه منفی»، دین‌پژوهی و کارآمدی، سال اول، ش1، ص1-9.
3.         اعرافی، علیرضا (1389ش‌)، تقریرات درس خارج، قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
4.         بصارتی، داود و حکمت‌نیا، محمود (1400ش‌)، «تحلیل ادله فقهی تعلق حق فرزندآوری به زوجین»، دوفصلنامه علمی انسان‌پژوهی دینی، دوره 18، ش45، ص239-266.
5.         بگی، میلاد (1402ش‌)، «شیوع، علل و پیامدهای بی‌فرزندی در ایران و جهان؛ یک مرور نظام‌مند»، نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دوره 18، ش35، ص‌97-148.
6.         پناهی، علی‌احمد (1395ش‌)، «نگاهی به فواید و آثار فرزندآوری و فرزندپروری در آموزه‌های دینی با رویکردی اخلاقی»، فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی، سال دوازدهم، ش43، ش33-63.
7.         ثمنی، لیلا؛ فتاحی، سیدمحسن و شاکری، طوبی (1397ش‌)، «بررسی تطبیقی حکم فرزندآوری در فقه عامه و امامیه با رویکردی بر مقاصد شریعت»، پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی، سال پنجم، ش9، ص181-200.
8.         دهقان ده‌جمالی، حسن (1396ش‌)، «فرزندآوری و افزایش جمعیت از دیدگاه قرآن کریم و اهل‌بیت((ع))»، مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، سال هفتم، ش29، ص147-170.
9.         رحیمی زارچی، فائزه (1402ش‌)، تحلیل فلسفی کلامی فرزندآوری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه آموزشی فلسفه و حکمت، دانشگاه یزد.
10.     رهبری، حسن (1385ش‌)، اسلام و سامان‌دهی جمعیت، قم: بوستان کتاب.
11.     شعرانی، ابوالحسن (1386ش‌)، نثر طوبی، قم: دارالکتب الاسلامیه.
12.     صدر، سیدمحمدباقر (1395ش‌)، پژوهش‌های قرآنی، ترجمه: سیدجلال میرآقایی. قم: انتشارات دار الصدر، پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر.
13.     طالقانى، سیدمحمود (1362ش‌)، پرتوى از قرآن، تهران: شرکت سهامى انتشار. ‏
14.     طاووسی، محمود؛ حائری مهریزی، علی‌اصغر؛ صدیقی، ژیلا؛ مطلق، محمداسماعیل؛ اسلامی، محمد؛ نقی‌زاده، فاطمه؛ عنبری، مهدی؛ هاشمی، اکرم و منتظری، علی (1396ش‌)، «تمایل به فرزندآوری و عوامل مرتبط با آن در ایران: یک مطالعه ملی»، پایش، سال شانزدهم، ش4، ص401-410.
15.     طباطبایی، سیدمحمدکاظم (1393ش)، منطق فهم حدیث، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
16.     طهرانی، سیدمحمدحسین (1389ش‌)، رساله نکاحیه؛ کاهش جمعیت، ضربه‌ای سهمگین بر پیکر مسلمین، تهران: علامه طباطبایی.
17.     قرشی، علی‌اکبر (1412ق‌)، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
18.     مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1371ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
19.     میرهاشمی، زهرا سادات و جلیلی کلهری، طاهره (1396ش‌)، «تبیین و بررسی دیدگاه‌های مستنبط از آیات و روایات در مورد سیاست راهبردی تکثیر موالید و افزایش جمعیت در اسلام»، مطالعات زن و خانواده، سال دوم، ش5، ص153-170.
20.     نوابی‌نژاد، شکوه (1384ش‌)، والدین و آموزش مسائل جمعیت، تهران: انتشارات انجمن اولیا و مربیان.
21.     نوروزی، مجتبی و صادقیان کاخکی، غلامرضا (1394ش‌)، «راهبردها و سیاست‌های تشویقی قرآن کریم پیرامون فرزندآوری»، نشریه جمعیت، ش91-92 ، ص79.
22.     https://farsi.khamenei.ir/
ب) عربی
1.         ابن‌حیون، نعمان‌بن‌محمد مغربى (1385ش‌)،‏ دعائم الإسلام‏، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
2.         آخوند خراسانی، محمدکاظم (1409ق)، کفایه الاصول، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
3.         آلوسی، محمود‌بن‌عبدالله (1415ق‌)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
4.         جوهری، أبونصر (1407ق‌)، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، بیروت: دار العلم للملایین.
5.         حلی، حسن‌بن‌یوسف (1388ش‌)، تذکره الفقهاء، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
6.         حمیرى، عبدالله‌بن‌جعفر (1413ق‌)، قرب الاسناد، قم: مؤسسه آل‌البیت((ع)).
7.         راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم- الدار الشامیة.
8.         راوندى، سعید‌بن‌هبه‌الله‏ (1405ق‌)، فقه القرآن، قم: مکتبة آیه‌الله المرعشی النجفی‏.
9.         شاذلی، سید‌بن‌قطب (1425ق)، فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
10.     صدوق، محمّد‌ بن ‌على ‌بن ‌بابویه (1362ش‌)، الخصال، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
11.     _____________________ (1376ش‌)، الامالی، تهران: کتابچی.‏
12.     _____________________ (1378ش‌)، عیون أخبار الرضا(ع)، تهران: نشر جهان.‏
13.     _____________________‌ (1413ق‌)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
14.     طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش)، تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
15.     طبرسی، فضل‌بن‌حسن (1372ش‌)، مجمع ‌البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران: ناصر خسرو.
16.     طبری، محمد‌بن‌جریر (1415ق‌)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفه.
17.     طوسی، محمد‌بن‌حسن (1389ش‌)، التبیان فی تفسیر القرآن، لبنان: دار احیاء التراث العربی.
18.     فخر رازی، محمد‌بن‌عمر (1420ق‌)، تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، لبنان: دار احیاء التراث العربی.
19.     فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1409ق‌)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
20.     کلینی، محمد‌بن‌یعقوب (1407‌ق)، الکافی، قم: دار الکتب الاسلامیه.
21.     لیثى واسطى، على‌بن‌محمد (1376ش‌)، عیون الحکم و المواعظ، قم: دار الحدیث.
22.     مجلسی، محمدباقر (1404ق‌)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الإسلامیه.‏
23.     مصطفوی، حسن (1402ق‌)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‌، تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر‌.